Aparat ruchomy to płytka z akrylu, którą dziecko samo zakłada i zdejmuje. Ma metalowe klamry, które trzymają ją na zębach, a często także śrubę albo sprężynki. Nie służy do precyzyjnego ustawiania pojedynczych zębów. Jego zadaniem jest przede wszystkim wpływ na rozwój szczęk i łuków zębowych w okresie, gdy dziecko jeszcze rośnie.
Na tej stronie znajdziesz informacje o tym, kiedy ortodonta proponuje aparat ruchomy, jak wygląda leczenie krok po kroku, ile godzin dziennie trzeba go nosić i jak o niego dbać. Pamiętaj, że to ogólne informacje. O tym, czy aparat ruchomy jest właściwy dla Twojego dziecka, decyduje lekarz po badaniu i analizie zdjęć.
Jak działa aparat ruchomy
Aparat działa delikatnymi, ale regularnymi siłami. Śruba umieszczona w płytce jest co pewien czas rozkręcana według zaleceń lekarza, co stopniowo poszerza łuk zębowy. Sprężynki mogą przesuwać pojedyncze zęby, a odpowiednio ukształtowany akryl wpływa na ułożenie języka i warg.
Niektóre aparaty, nazywane czynnościowymi, składają się z części górnej i dolnej. Ustawiają żuchwę w nowej pozycji i wykorzystują naturalny wzrost dziecka. Taki aparat działa tylko wtedy, gdy jest w ustach, dlatego regularne noszenie ma tu kluczowe znaczenie.
Dla kogo jest ten aparat
Aparat ruchomy stosuje się głównie u dzieci w wieku około 6–12 lat, w okresie uzębienia mieszanego, gdy część zębów jest jeszcze mleczna. W tym czasie kości szczęk są bardziej podatne na zmiany, więc łatwiej pokierować ich wzrostem. Pierwszą wizytę u ortodonty zaleca się zwykle około 6–7 roku życia, nawet jeśli zęby wyglądają dobrze.
Wczesna wizyta nie oznacza, że leczenie od razu się zacznie. Często lekarz zaleca tylko obserwację i kolejną kontrolę za kilka miesięcy. Aparat ruchomy proponuje się wtedy, gdy wada może się pogłębiać wraz ze wzrostem albo gdy wczesna interwencja może ułatwić późniejsze leczenie. Ważna jest też gotowość samego dziecka, bo to ono codziennie zakłada aparat.
- zwężona szczęka i zgryz krzyżowy
- tyłozgryz lub przodozgryz u rosnącego dziecka
- brak miejsca na wyrzynające się zęby stałe
- skutki nawyków, takich jak ssanie kciuka czy oddychanie przez usta
Kiedy nie jest to dobry wybór
Aparat ruchomy ma ograniczone możliwości. Nie obraca dokładnie zębów i nie przesuwa korzeni, dlatego u nastolatków po zakończeniu wzrostu oraz u dorosłych zwykle stosuje się aparat stały lub nakładki. Nie sprawdzi się też, gdy dziecko nie jest gotowe, by nosić go regularnie. Wtedy lekarz może zaproponować inne rozwiązanie albo odłożyć leczenie na później.
Aparat ruchomy nie zawsze jest pierwszym wyborem także u dzieci. Przy niektórych wadach szkieletowych lekarz może zaproponować aparat stały do poszerzania szczęki albo inny rodzaj aparatu. Popularnym mitem jest to, że aparat ruchomy zawsze jest łagodniejszy. W rzeczywistości dobór aparatu zależy od wady, a nie od tego, który wydaje się prostszy.
Przebieg leczenia krok po kroku
- konsultacja: rozmowa z rodzicem i dzieckiem, badanie zgryzu
- diagnostyka: zdjęcie pantomograficzne, czasem cefalometryczne, wycisk lub skan zębów
- wykonanie aparatu w pracowni technicznej, zwykle w ciągu kilku tygodni
- odbiór aparatu, nauka zakładania, zdejmowania i czyszczenia
- wizyty kontrolne co 6–8 tygodni, korekta aparatu i sprawdzenie postępów
- ocena efektów i decyzja o dalszym etapie lub obserwacji
Zapisuj w kalendarzu dni, w których rozkręcasz śrubę. Łatwiej wtedy trzymać się zaleceń i pokazać lekarzowi, jak przebiegało leczenie.
Ile trwa leczenie
Leczenie aparatem ruchomym trwa zwykle od 12 do 24 miesięcy, ale to tylko orientacyjne wartości. Czas zależy od rodzaju wady, tempa wzrostu dziecka i przede wszystkim od tego, ile godzin dziennie aparat jest noszony. Lekarz najczęściej zaleca 12–14 godzin na dobę, w tym całą noc. Aparat noszony kilka godzin dziennie działa słabiej, a leczenie się wydłuża.
Wiele zależy od współpracy rodzica i dziecka. Najczęstszą przyczyną wydłużenia leczenia jest noszenie aparatu krócej, niż zalecił lekarz, oraz zapominanie o rozkręcaniu śruby. Znaczenie ma też regularność kontroli, bo aparat trzeba co pewien czas dopasować do rosnących szczęk. Czasem dziecko wyrasta z aparatu i potrzebny jest nowy.
Pierwsze dni z aparatem
Na początku aparat może wydawać się duży, a dziecko może mówić niewyraźnie i mieć więcej śliny. To normalne. Język szybko się przyzwyczaja, zwykle w ciągu kilku dni do tygodnia. Po rozkręceniu śruby zęby mogą być przez chwilę lekko tkliwe.
Jeśli aparat mocno uwiera, powoduje otarcia albo nie chce się dobrze trzymać, nie trzeba czekać do kolejnej kontroli. Wystarczy zadzwonić do gabinetu, lekarz może go dopasować.
Pomaga głośne czytanie przez kilka minut dziennie w aparacie. Mowa szybciej wraca do normy.
Jedzenie, higiena i przechowywanie
Aparat zdejmuje się do jedzenia, dzięki czemu dziecko może jeść to samo co wcześniej. Po posiłku warto umyć zęby i dopiero wtedy założyć aparat z powrotem. Aparat czyści się miękką szczoteczką i letnią wodą, bez gorącej wody, która może go odkształcić.
- zdjęty aparat zawsze trzymaj w pudełku, nie w serwetce
- nie zostawiaj go w zasięgu psa, który chętnie go pogryzie
- nie wyginaj klamer samodzielnie
- zabieraj aparat na każdą wizytę kontrolną
Co wpływa na koszt leczenia
Koszt zależy od rodzaju aparatu, tego, czy leczy się jeden, czy oba łuki, oraz od zakresu diagnostyki. Znaczenie ma też liczba wizyt kontrolnych i ewentualna potrzeba wykonania nowego aparatu, gdy dziecko wyrośnie z poprzedniego albo aparat się zgubi. Dokładny plan i jego koszt omawia się po konsultacji i diagnostyce w OrtoLinea.
Po zakończeniu leczenia
Gdy cel leczenia zostanie osiągnięty, aparat często nosi się jeszcze przez pewien czas tylko w nocy, aby utrwalić efekt. U części dzieci na tym się kończy, u innych po wymianie zębów mlecznych na stałe potrzebny jest drugi etap, najczęściej aparatem stałym lub nakładkami. Wczesne leczenie może sprawić, że ten etap będzie krótszy lub prostszy, ale nie zawsze pozwala go uniknąć.
