Diastema to szpara między górnymi jedynkami. Szpary mogą też pojawić się między innymi zębami, w jednym miejscu albo w całym łuku. U małych dzieci przerwy między zębami mlecznymi są normalne i potrzebne, bo robią miejsce dla większych zębów stałych. Także krótkotrwała szpara między wyrzynającymi się jedynkami stałymi bywa etapem prawidłowego rozwoju.
Poniżej opisujemy, skąd biorą się szpary, jak odróżnić przejściową szparę od takiej, która wymaga leczenia, i jakie są możliwości ich zamknięcia. To informacje ogólne. Czy i jak leczyć szpary w Twoim przypadku, lekarz ustala po badaniu i diagnostyce, bo przyczyna nie zawsze jest widoczna gołym okiem.
Czym są szpary między zębami
Szpary powstają, gdy w łuku jest więcej miejsca, niż potrzebują zęby. Można to traktować jako odwrotność stłoczenia. Diastema bywa niewielka, ledwie widoczna, ale może mieć kilka milimetrów. Szpary rozsiane w całym łuku nazywa się rozstawieniem zębów. Sama szpara to objaw, a do zaplanowania leczenia trzeba poznać jej przyczynę.
Szpary mogą być wrodzone, czyli obecne od wyrznięcia zębów stałych, albo nabyte, gdy pojawiają się później. Nabyte szpary są ważnym sygnałem, bo często świadczą o zmianach w zgryzie, przyzębiu lub o brakach zębów. Lekarz zawsze pyta, od kiedy szpara jest widoczna i czy jej wielkość się zmienia, bo pomaga to ustalić przyczynę.
Jak rozpoznać je w domu
- między górnymi jedynkami widać szparę także przy zamkniętych ustach
- jedzenie regularnie zatrzymuje się między tymi samymi zębami
- przy podniesieniu górnej wargi wędzidełko schodzi aż między jedynki
- szpary pojawiły się lub powiększyły u osoby dorosłej
- przednie zęby zaczęły wychylać się do przodu
Unieś górną wargę przed lustrem. Jeśli wędzidełko robi się blade przy naciąganiu i dochodzi do brodawki między jedynkami, powiedz o tym lekarzowi.
Skąd się biorą
Częstą przyczyną jest dziedziczna różnica między wielkością zębów a łuku, na przykład wąskie boczne siekacze. Szparę może podtrzymywać przerośnięte, nisko przyczepione wędzidełko wargi górnej. Znaczenie mają też brakujące zęby, ząb dodatkowy lub zatrzymany w kości, nawyki takie jak wciskanie języka między zęby albo ssanie kciuka. U dorosłych nowe szpary mogą wynikać z chorób przyzębia, gdy zęby tracą podparcie i rozchodzą się.
Czy szpara to problem
Niewielka diastema często nie szkodzi zdrowiu i dla wielu osób jest wyłącznie kwestią wyglądu. W szparach może jednak zatrzymywać się jedzenie, co podrażnia dziąsła. Duże szpary mogą wpływać na wymowę, zwłaszcza głosek syczących. Szpary pojawiające się u dorosłego mogą być sygnałem choroby przyzębia, którą trzeba najpierw wyleczyć. Zmiany te warto więc skontrolować, nawet jeśli nie przeszkadzają.
Jak wygląda diagnostyka
Lekarz ogląda zęby, dziąsła, wędzidełko i zgryz. Zdjęcie rentgenowskie pozwala sprawdzić, czy w kości nie ma zęba dodatkowego lub zatrzymanego i czy nie brakuje zawiązków zębów. Skan wewnątrzustny pomaga zmierzyć zęby i szpary oraz zaplanować ruchy zębów. Przy podejrzeniu choroby przyzębia lekarz może skierować Cię najpierw do periodontologa.
Po zebraniu dokumentacji lekarz omawia z Tobą możliwe warianty leczenia, ich przybliżony czas i to, czy potrzebna będzie współpraca z innymi specjalistami, na przykład chirurgiem, periodontologiem lub protetykiem. Dopiero wtedy wspólnie decydujecie o rozpoczęciu leczenia. Warto zabrać na wizytę wcześniejsze zdjęcia rentgenowskie i informacje o leczeniu zębów, jeśli je masz.
Możliwości leczenia
Jeśli szpary wynikają z ustawienia zębów, zamyka się je nakładkami lub aparatem stałym. Gdy przyczyną jest wędzidełko, lekarz może zalecić jego plastykę, zwykle w trakcie lub po leczeniu ortodontycznym. Przy małych lub nietypowo ukształtowanych zębach leczenie ortodontyczne łączy się czasem z odbudową kompozytową lub licówkami. Przy brakujących zębach plan może obejmować zebranie miejsca pod implant lub most.
- u dzieci: najczęściej obserwacja do wyrznięcia kłów, leczenie przy innych wadach
- u młodzieży: aparat stały lub nakładki
- u dorosłych: nakładki lub aparat stały, czasem z leczeniem protetycznym
Ile trwa leczenie
Zamknięcie pojedynczej szpary trwa zwykle kilka miesięcy. Przy szparach w całym łuku lub połączeniu z innymi wadami leczenie wydłuża się do roku i dłużej. Na czas wpływa wielkość szpar, ich przyczyna, stan przyzębia i to, czy potrzebne są dodatkowe zabiegi.
W leczeniu nakładkami ważne jest noszenie ich przez zalecaną liczbę godzin, zwykle 20–22 na dobę. Jeśli plan obejmuje plastykę wędzidełka, odbudowy zębów lub implanty, całkowity czas zależy też od terminów tych zabiegów. Lekarz układa je w kolejności, która pozwala uzyskać stabilny wynik.
Retencja i nawrót
Zamknięte szpary, a szczególnie diastema, mają wyraźną skłonność do ponownego otwierania się. Dlatego po leczeniu zwykle zakłada się stały retainer od wewnętrznej strony zębów, często na długi czas, a do tego szynę na noc. Jeśli przyczyną było wędzidełko lub nawyk języka, ich usunięcie zmniejsza ryzyko nawrotu.
Po zamknięciu szpary noś retainer dokładnie tak, jak zalecił lekarz. Nawet kilka nocy przerwy może wystarczyć, by szpara zaczęła się otwierać.
Kiedy przyjść do ortodonty
U dziecka szpara między jedynkami stałymi często zmniejsza się sama po wyrznięciu kłów, około 11–13 roku życia. Warto jednak pokazać ją ortodoncie wcześniej, około 7–8 roku życia, żeby wykluczyć ząb dodatkowy lub inne przyczyny. Dorosły powinien zgłosić się zawsze, gdy szpary pojawiają się lub rosną. Umówić się możesz pod numerem 12 345 67 89.
