Stłoczenie zębów oznacza, że w łuku zębowym brakuje miejsca dla wszystkich zębów. Zęby ustawiają się wtedy krzywo, nachodzą na siebie, obracają się albo wychodzą przed lub za łuk. Może dotyczyć tylko przednich zębów dolnych, ale też całego łuku górnego i dolnego. To jedna z najczęstszych wad, z którymi pacjenci w każdym wieku zgłaszają się do ortodonty.
Na tej stronie znajdziesz informacje, jak rozpoznać stłoczenie, skąd się bierze, czym grozi pozostawienie go bez leczenia i jak wygląda leczenie u dzieci, młodzieży i dorosłych. Pamiętaj, że to ogólny opis. O tym, czy i jak leczyć Twoje zęby, lekarz decyduje dopiero po badaniu i diagnostyce.
Czym jest stłoczenie
Mówiąc prosto, zęby są za duże w stosunku do miejsca w kości albo łuk jest za krótki lub za wąski. Ortodonci dzielą stłoczenie na łagodne, umiarkowane i znaczne, w zależności od tego, ile milimetrów miejsca brakuje. Od tej wielkości w dużej mierze zależy sposób leczenia. Stłoczenie często występuje razem z innymi wadami, na przykład z głębokim nagryzem albo zwężeniem szczęki.
Stłoczenie może być pierwotne, gdy od początku brakuje miejsca dla zębów stałych, albo wtórne, gdy miejsce zostało utracone, na przykład po wczesnym usunięciu zęba mlecznego. U dorosłych mówi się też o stłoczeniu późnym, które pojawia się po 20 roku życia, często w odcinku przednim dolnym. Każdy z tych rodzajów lekarz ocenia trochę inaczej.
Jak rozpoznać je w lustrze
Stań przed lustrem w dobrym świetle i uśmiechnij się szeroko. Potem odciągnij wargi palcami i obejrzyj zęby górne i dolne osobno.
- zęby zachodzą na siebie jak dachówki
- pojedynczy ząb jest obrócony lub wysunięty przed łuk
- kieł stoi wyżej niż sąsiednie zęby
- nitka dentystyczna trudno wchodzi między zęby
- w tych samych miejscach szybciej odkłada się kamień
Zrób zdjęcie zębów telefonem raz na kilka miesięcy w tym samym świetle. Łatwiej wtedy zauważyć, czy ustawienie się zmienia.
Skąd się bierze
Najczęściej decydują geny: wielkość zębów i szczęk dziedziczymy niezależnie, więc mogą do siebie nie pasować. U dzieci ważna jest przedwczesna utrata zębów mlecznych, bo sąsiednie zęby przesuwają się w lukę i zabierają miejsce zębom stałym. Znaczenie mogą mieć też oddychanie przez usta i nawyki, które zwężają szczękę. U dorosłych stłoczenie przednich zębów dolnych często pojawia się lub nasila z wiekiem.
Skutki braku leczenia
Stłoczenie to nie tylko kwestia wyglądu. Między nachodzącymi na siebie zębami trudniej usunąć płytkę, dlatego częściej pojawia się próchnica, kamień i stan zapalny dziąseł. Z czasem dziąsło w takich miejscach może się obniżać. Nierówny nacisk podczas gryzienia sprzyja ścieraniu i ukruszeniom szkliwa. Krzywo ustawione zęby utrudniają też późniejsze leczenie protetyczne, na przykład wykonanie koron czy implantów.
Jak wygląda diagnostyka
Na pierwszej wizycie lekarz rozmawia z Tobą o dolegliwościach i oczekiwaniach, ogląda zęby, zgryz i twarz. Zwykle zleca zdjęcie pantomograficzne, które pokazuje wszystkie zęby, także te niewyrznięte, oraz zdjęcie cefalometryczne czaszki. Wykonuje się też skan wewnątrzustny lub wyciski i zdjęcia twarzy. Na tej podstawie lekarz oblicza, ile miejsca brakuje, i proponuje plan leczenia.
Leczenie w różnym wieku
U dzieci w okresie wymiany zębów lekarz może zaplanować poszerzenie szczęki aparatem ruchomym lub stałym albo utrzymanie miejsca po utraconym zębie mlecznym. Czasem wystarczy obserwacja. U młodzieży i dorosłych zwykle stosuje się aparat stały lub nakładki. Brakujące miejsce zdobywa się przez poszerzenie łuku, delikatne zmniejszenie szerokości zębów (stripping) albo, rzadziej, usunięcie zęba. Wybór zależy od wyników badań.
- łagodne stłoczenie: często nakładki lub aparat stały
- umiarkowane: aparat stały lub nakładki z dodatkowymi elementami
- znaczne: zwykle aparat stały, czasem z usunięciem zębów
Ile trwa leczenie
Leczenie stłoczenia trwa zwykle od kilkunastu do około dwudziestu kilku miesięcy. Na czas wpływa ilość brakującego miejsca, wiek, rodzaj aparatu, stan dziąseł i kości oraz to, czy towarzyszą mu inne wady. Duże znaczenie ma współpraca: regularne wizyty kontrolne, noszenie nakładek przez zalecaną liczbę godzin i dbanie o higienę.
Przy nakładkach czas leczenia w dużej mierze zależy od tego, czy nosisz je przez zalecane 20–22 godziny na dobę. Przy aparacie stałym ważne są nieodklejone zamki i brak opuszczonych wizyt. Lekarz podaje orientacyjny czas po ułożeniu planu, a w trakcie leczenia może go skorygować, jeśli zęby przesuwają się szybciej lub wolniej niż zakładano.
Retencja i nawrót
Zęby mają naturalną skłonność do powrotu w stare miejsce, a stłoczenie należy do wad, które nawracają szczególnie łatwo. Dlatego po zdjęciu aparatu zakłada się retainer: cienki drucik przyklejony od wewnętrznej strony zębów albo przezroczystą szynę na noc. Lekarz ustala, jak długo go nosić. Często zaleca się retencję długoterminową, a stałego retainera pilnuje się na wizytach kontrolnych.
Jeśli drucik retencyjny się odklei, nie czekaj do najbliższej kontroli. Zadzwoń do gabinetu, bo zęby mogą zacząć się przesuwać w ciągu kilku tygodni.
Kiedy przyjść do ortodonty
Pierwszą kontrolę ortodontyczną zaleca się zwykle około 6–7 roku życia, kiedy wyrzynają się pierwsze zęby stałe. Wcześniej warto przyjść, jeśli dziecko straciło ząb mleczny dużo przed czasem. Dorośli mogą zgłosić się w każdym wieku, pod warunkiem że zęby i dziąsła są wyleczone. Konsultację w Krakowie możesz umówić telefonicznie.
