Aparat stały metalowy składa się z małych zamków przyklejonych do zębów oraz łuku z drutu, który przez nie przechodzi. Łuk działa stałą, delikatną siłą i stopniowo przesuwa zęby w zaplanowane miejsce. Aparat nosi się przez całą dobę, a zdejmuje go dopiero lekarz po zakończeniu leczenia.
To jedna z najdłużej stosowanych i dobrze poznanych metod leczenia ortodontycznego. Pozwala kontrolować ruch każdego zęba, także jego obrót i ustawienie korzenia. Poniżej znajdziesz informacje o przebiegu leczenia, pierwszych dniach, jedzeniu i higienie. O wyborze aparatu decyduje lekarz po diagnostyce.
Jak działa aparat stały
Każdy zamek ma szczelinę, w której leży łuk. Łuk jest wygięty do kształtu docelowego, więc próbując do niego wrócić, przesuwa zęby. Kość wokół korzenia stopniowo się przebudowuje, dzięki czemu ząb może zmienić położenie.
Na początku stosuje się cienkie, elastyczne łuki, a w kolejnych etapach grubsze i sztywniejsze. Łuk w zamku trzymają małe gumki, tzw. ligatury, albo zatrzask w zamku samoligaturującym. Czasem lekarz dodaje wyciągi gumowe zakładane przez pacjenta, które korygują ustawienie szczęk względem siebie.
Dla kogo jest aparat metalowy
Aparat stały zakłada się zwykle, gdy wyrżną się już wszystkie lub prawie wszystkie zęby stałe, czyli najczęściej u nastolatków. Wiek nie jest jednak ograniczeniem, dorośli również mogą leczyć się aparatem stałym, o ile mają zdrowe przyzębie i wyleczone zęby.
Aparat metalowy wybierają też osoby, którym nie przeszkadza jego wygląd albo wręcz chcą go wyróżnić kolorowymi gumkami. U młodzieży bywa często stosowany, bo jest wytrzymały i dobrze znosi codzienne obciążenia, np. przy sporcie. Ostateczny dobór zamków zależy od wady i planu leczenia.
- stłoczenia i obroty zębów
- głęboki nagryz, zgryz otwarty, tyłozgryz
- przygotowanie do leczenia protetycznego lub implantów
- sytuacje, w których potrzebne są usunięcia zębów i zamykanie luk
Kiedy warto rozważyć inne rozwiązanie
Aparat metalowy jest widoczny, co dla części osób, zwłaszcza dorosłych, ma duże znaczenie. Wtedy można rozważyć zamki estetyczne lub nakładki, jeśli pozwala na to wada. Leczenie odkłada się też przy aktywnym zapaleniu dziąseł, nieleczonej próchnicy czy niestabilnej chorobie przyzębia. Najpierw trzeba je wyleczyć. Przy uczuleniu na nikiel lekarz dobierze zamki i łuki z innych materiałów.
Przebieg leczenia krok po kroku
Na kontrolach lekarz ocenia, czy zęby przesuwają się zgodnie z planem, i w razie potrzeby zmienia łuk lub dodaje wyciągi gumowe. Pod koniec leczenia może zlecić kolejne zdjęcie RTG, aby sprawdzić ustawienie korzeni. Samo zdjęcie aparatu jest krótką wizytą, po której usuwa się resztki kleju i wykonuje retainer.
- konsultacja i rozmowa o Twoich oczekiwaniach
- diagnostyka: zdjęcia RTG, zdjęcia twarzy i zębów, skan lub wyciski
- omówienie planu leczenia, czasu i możliwych alternatyw
- przygotowanie: wyleczenie próchnicy, higienizacja
- założenie aparatu, zwykle jedna wizyta trwająca około godziny
- wizyty kontrolne co 4–8 tygodni, wymiana łuków i ligatur
- zdjęcie aparatu i założenie retainera
Ile trwa leczenie
Leczenie aparatem stałym trwa zwykle od 18 do 24 miesięcy, ale przy prostszych wadach może być krótsze, a przy złożonych dłuższe. Na czas wpływa rodzaj wady, wiek, stan kości i dziąseł oraz to, czy potrzebne są usunięcia zębów. Duże znaczenie ma też Twoja współpraca: regularne wizyty, noszenie wyciągów gumowych i unikanie odklejania zamków.
Każdy odklejony zamek to przerwa w ruchu zęba. Gdy zauważysz, że zamek się rusza, zadzwoń do gabinetu, zamiast czekać do następnej kontroli.
Pierwsze dni i komfort
Samo przyklejanie zamków nie wymaga znieczulenia. Po kilku godzinach zęby mogą zacząć być tkliwe, szczególnie przy gryzieniu. To uczucie zwykle mija po kilku dniach. Podobnie może być przez dzień lub dwa po każdej wizycie kontrolnej.
Zamki mogą ocierać policzki i wargi, zanim śluzówka się przyzwyczai. Pomaga wosk ortodontyczny przyklejany na zamek oraz płukanki. Jeśli koniec łuku kłuje w policzek, zadzwoń do gabinetu, lekarz go skróci.
Jedzenie z aparatem stałym
W pierwszych dniach łatwiej jeść miękkie potrawy: zupy, makarony, jogurty, gotowane warzywa. Później możesz wrócić do większości produktów, ale twarde rzeczy warto kroić na małe kawałki i gryźć zębami bocznymi.
Najczęstszy powód odklejania zamków to gryzienie twardych lub kleistych rzeczy. Wiele osób nie pamięta, że problemem bywają też skórki od pizzy, twarde pieczywo czy kości w mięsie. Popularnym mitem jest, że w aparacie stałym nie można jeść niczego chrupiącego. Można, ale w małych kawałkach i ostrożnie.
- unikaj twardych orzechów, cukierków i gryzienia lodu
- nie odgryzaj jabłek i marchewki przednimi zębami, pokrój je
- ogranicz kleiste słodycze, np. krówki i gumy rozpuszczalne
- nie gryź długopisów i paznokci
Higiena w trakcie leczenia
Przy zamkach łatwiej zatrzymuje się płytka bakteryjna. Gdy zostaje zbyt długo, mogą pojawić się białe plamy na szkliwie lub zapalenie dziąseł. Dlatego zęby myje się po każdym posiłku, dokładnie wokół każdego zamka. Pomagają szczoteczka ortodontyczna, szczoteczki międzyzębowe, nitka z usztywnioną końcówką i irygator. Co kilka miesięcy warto zrobić higienizację w gabinecie.
Noś w torbie małą szczoteczkę i lusterko. Po jedzeniu poza domem szybko sprawdzisz, czy nic nie zostało przy zamkach.
Koszt i retencja
Na koszt leczenia wpływa zakres diagnostyki, rodzaj zamków, to, czy aparat zakłada się na jeden, czy dwa łuki, czas leczenia i liczba wizyt kontrolnych, a także rodzaj retainera. Szczegóły omawia się po przygotowaniu planu leczenia.
Po zdjęciu aparatu zęby mają naturalną skłonność do powrotu. Dlatego zakłada się retainer: cienki drucik przyklejony od wewnątrz lub przezroczystą szynę na noc. Retencja trwa zwykle wiele lat, często bezterminowo, a retainer wymaga regularnych kontroli.
