Przodozgryz to wada, w której dolne zęby przednie przy zamkniętych ustach znajdują się przed górnymi, a nie za nimi. Może obejmować jeden lub dwa zęby albo cały odcinek przedni. Czasem wynika z ustawienia zębów, a czasem z budowy kości: za małej lub cofniętej szczęki, za dużej lub wysuniętej żuchwy albo obu tych czynników jednocześnie.
Poniżej znajdziesz informacje, jak rozpoznać przodozgryz, skąd się bierze, czym grozi brak leczenia i dlaczego wiek pacjenta ma tu szczególne znaczenie. To opis ogólny. O tym, jaki rodzaj przodozgryzu występuje i jak go leczyć, lekarz decyduje po badaniu i analizie zdjęć.
Czym jest przodozgryz
W prawidłowym zgryzie górne siekacze zachodzą przed dolne. Przy przodozgryzie jest odwrotnie. Ortodonci odróżniają przodozgryz rzekomy, gdy żuchwa wysuwa się do przodu z powodu przeszkody na zębach, od prawdziwego, związanego z budową kości. Oba typy mogą wyglądać podobnie, ale wymagają innego postępowania, dlatego tak ważna jest diagnostyka.
Do przodozgryzu zalicza się też sytuację, gdy w zgryzie odwrotnym jest tylko jeden lub dwa zęby przednie, na przykład górna dwójka wyrznięta za dolnymi zębami. Taka wada bywa prostsza w leczeniu, ale jej pozostawienie może prowadzić do przeciążenia zębów i dziąseł. Lekarz ocenia, czy dotyczy samych zębów, czy towarzyszy jej problem kostny.
Jak go rozpoznać
- przy zaciśniętych zębach dolne siekacze są przed górnymi
- broda wydaje się wysunięta, a górna warga cofnięta
- z profilu środkowa część twarzy wygląda na płaską
- odgryzanie przednimi zębami jest trudne
- u dziecka pojedynczy ząb stały wyrzyna się za dolnymi
Obejrzyj profil dziecka z boku, gdy siedzi spokojnie z zamkniętymi ustami. Wysunięta broda lub dolna warga przed górną to sygnał do wizyty u ortodonty.
Skąd się bierze
Przodozgryz w dużym stopniu zależy od genów i często występuje w kilku pokoleniach rodziny. U dzieci przyczyną bywa niedorozwój szczęki, związany na przykład z oddychaniem przez usta lub niskim ułożeniem języka. Do przodozgryzu rzekomego może prowadzić przeszkoda w zgryzie, przez którą dziecko odruchowo wysuwa żuchwę. Znaczenie ma też przedwczesna utrata górnych zębów mlecznych.
Skutki braku leczenia
Bez leczenia przodozgryz związany z budową kości może się nasilać wraz ze wzrostem, bo żuchwa rośnie dłużej niż szczęka. Zmienia się profil twarzy. Zęby przednie są obciążane w nieprawidłowy sposób, co sprzyja ich ścieraniu, rozchwianiu i obniżaniu się dziąsła przy dolnych siekaczach. Wada może utrudniać gryzienie, wymowę niektórych głosek i wpływać na pracę stawów skroniowo-żuchwowych.
Jak wygląda diagnostyka
Lekarz bada zgryz, sprawdza, czy żuchwa daje się cofnąć do prawidłowej pozycji, i ocenia profil twarzy. Zdjęcie cefalometryczne pokazuje położenie i wielkość szczęki oraz żuchwy, a pantomogram stan zębów. U dzieci lekarz może pytać o przodozgryz w rodzinie, bo pomaga to ocenić kierunek wzrostu. Skan i zdjęcia uzupełniają dokumentację do planu leczenia.
Po analizie dokumentacji lekarz wyjaśnia, czy przodozgryz jest rzekomy, czy prawdziwy, i jakie są możliwości leczenia na danym etapie wzrostu. U dzieci omawia też, czego można spodziewać się w kolejnych latach i jak często przychodzić na kontrole. U dorosłych z dużą wadą może zaproponować konsultację z chirurgiem szczękowo-twarzowym.
Leczenie w różnym wieku
U dzieci leczenie ma na celu wykorzystanie wzrostu i pobudzenie rozwoju szczęki. Lekarz może zastosować aparat ruchomy, czynnościowy lub stały z poszerzeniem szczęki, czasem w połączeniu z maską twarzową noszoną głównie w nocy. U młodzieży stosuje się zwykle aparat stały. U dorosłych łagodne postacie leczy się aparatem stałym lub nakładkami, a przy dużej wadzie kostnej lekarz rozważa leczenie ortodontyczno-chirurgiczne po zakończeniu wzrostu.
- wiek przedszkolny i wczesnoszkolny: aparat ruchomy, czasem maska twarzowa
- młodzież: aparat stały, obserwacja wzrostu żuchwy
- dorośli: aparat stały lub nakładki, przy dużej wadzie chirurgia
Ile trwa leczenie
U dzieci pierwszy etap trwa zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy, ale często potrzebna jest dalsza obserwacja aż do końca wzrostu i czasem drugi etap leczenia. U dorosłych leczenie aparatem trwa zwykle około dwóch lat, a przy leczeniu z chirurgią dłużej. Czas zależy od rodzaju i wielkości wady oraz od współpracy.
Przy leczeniu ortodontyczno-chirurgicznym plan obejmuje zwykle kilkanaście miesięcy przygotowania aparatem, zabieg w szpitalu i dalsze leczenie ortodontyczne. Zabieg wykonuje się zazwyczaj po zakończeniu wzrostu kości. Decyzję o takim postępowaniu lekarz podejmuje wspólnie z chirurgiem szczękowo-twarzowym i pacjentem.
Retencja i nawrót
Przy przodozgryzie kostnym ryzyko nawrotu wynika głównie ze wzrostu żuchwy, który może trwać do późnego okresu dojrzewania. Dlatego dzieci po leczeniu pozostają pod kontrolą, a lekarz monitoruje wzrost. Po aparacie stałym stosuje się retainery. Lekarz informuje, jak długo je nosić i jak często zgłaszać się na kontrole.
Nawet jeśli wczesne leczenie dziecka przyniosło poprawę, nie rezygnuj z wizyt kontrolnych. Pozwalają wcześnie zauważyć, czy wada nie wraca wraz ze wzrostem.
Kiedy przyjść do ortodonty
Przy przodozgryzie nie warto czekać. Dziecko można pokazać ortodoncie już w wieku przedszkolnym, około 4–5 roku życia, jeśli zauważysz, że dolne zęby są przed górnymi. Lekarz oceni, czy leczenie zacząć od razu, czy obserwować. Dorośli mogą zgłosić się w każdym wieku. Zapisy pod numerem 12 345 67 89.
