Zgryz otwarty to wada, w której zęby nie stykają się w części łuku, mimo że pozostałe zęby są zaciśnięte. Najczęściej dotyczy zębów przednich: między górnymi a dolnymi siekaczami zostaje szpara w pionie. Rzadziej występuje w odcinkach bocznych. Taka wada utrudnia odgryzanie pokarmów i często idzie w parze z nieprawidłową wymową.
Na tej stronie opisujemy, jak rozpoznać zgryz otwarty, jakie są jego przyczyny, czym grozi brak leczenia i jak wygląda leczenie u dzieci i dorosłych. To informacje ogólne. Ponieważ zgryz otwarty ma wiele możliwych przyczyn, o sposobie leczenia lekarz decyduje dopiero po badaniu i diagnostyce.
Czym jest zgryz otwarty
W prawidłowym zgryzie górne siekacze zachodzą nieco na dolne. Przy zgryzie otwartym zostaje między nimi przerwa, przez którą widać język. Wada może być zębowa, gdy wynika głównie z ustawienia zębów i nawyków, albo szkieletowa, gdy jej przyczyną jest budowa i kierunek wzrostu kości. Od tego rozróżnienia zależą możliwości leczenia i ryzyko nawrotu.
Zgryz otwarty boczny, w którym nie stykają się zęby przedtrzonowe lub trzonowe, występuje rzadziej. Może wynikać z wkładania języka lub policzka między zęby boczne albo z zaburzeń wyrzynania zębów. Ten rodzaj wady wymaga szczególnie starannej diagnostyki, bo jego przyczyny bywają inne niż w odcinku przednim.
Jak go rozpoznać
- przy zaciśniętych zębach bocznych przednie się nie stykają
- trudno odgryźć kanapkę lub nitkę makaronu przednimi zębami
- podczas mówienia lub połykania język wysuwa się między zęby
- wymowa głosek s, z, c, sz, ż, cz brzmi nieprawidłowo
- usta są często otwarte, także podczas snu
Poproś dziecko, by przełknęło ślinę z rozchylonymi wargami. Jeśli język wyraźnie wsuwa się między zęby przednie, wspomnij o tym ortodoncie i logopedzie.
Skąd się bierze
U dzieci częstą przyczyną są długotrwałe nawyki: ssanie smoczka, kciuka, warg lub przedmiotów. Ważną rolę odgrywa też nieprawidłowe połykanie, w którym język naciska na zęby przednie, oraz oddychanie przez usta, na przykład przy powiększonym trzecim migdałku. Przyczyny mogą być również dziedziczne i dotyczyć kierunku wzrostu szczęk. U dorosłych wada utrzymuje się często z powodu nawyków języka.
Skutki braku leczenia
Zgryz otwarty utrudnia odgryzanie i rozdrabnianie pokarmu, przez co zęby boczne pracują za przednie i bardziej się obciążają. Często utrwalają się wady wymowy. Oddychanie przez usta sprzyja wysychaniu błony śluzowej, stanom zapalnym dziąseł i próchnicy. Przy wadzie szkieletowej twarz może wydłużać się w dolnej części, a wargi mają trudność, by swobodnie się zamknąć.
Obserwuj, jak dziecko oddycha podczas zabawy przed ekranem i we śnie. Otwarte usta, chrapanie lub suche wargi rano to informacje, które warto przekazać lekarzowi.
Jak wygląda diagnostyka
Lekarz ocenia zgryz, sposób oddychania, połykania i ułożenie języka. Zdjęcie cefalometryczne pozwala odróżnić wadę zębową od szkieletowej, a pantomogram pokazuje stan zębów. Do tego wykonuje się skan lub wyciski i zdjęcia. Przy podejrzeniu utrudnionego oddychania przez nos lekarz może skierować dziecko do laryngologa, a przy zaburzeniach mowy do logopedy.
Po zebraniu dokumentacji lekarz wyjaśnia, czy wada jest zębowa, czy szkieletowa, i jakie są możliwości leczenia. Przy zgryzie otwartym plan często obejmuje kilku specjalistów, dlatego lekarz omawia, w jakiej kolejności prowadzić leczenie ortodontyczne, logopedyczne i ewentualnie laryngologiczne. Dzięki temu poszczególne etapy wspierają się nawzajem.
Leczenie w różnym wieku
Podstawą jest usunięcie przyczyny. U małych dzieci często wystarczy odstawienie smoczka lub odzwyczajenie od ssania kciuka, a wada zębowa może się wtedy zmniejszyć. Lekarz może zastosować aparat ruchomy, czasem z elementem przypominającym o prawidłowym ułożeniu języka. U młodzieży i dorosłych zwykle stosuje się aparat stały lub nakładki, czasem z mini-implantami. Przy dużej wadzie szkieletowej u dorosłego rozważa się leczenie ortodontyczno-chirurgiczne.
- ćwiczenia z logopedą, aby zmienić sposób połykania
- leczenie laryngologiczne przy utrudnionym oddychaniu przez nos
- aparat ruchomy u dzieci, stały lub nakładki u starszych pacjentów
Ile trwa leczenie
Leczenie trwa zwykle od półtora do dwóch lat, a w złożonych przypadkach dłużej. Czas zależy od wieku, rodzaju wady, tego, czy uda się wyeliminować nawyki, i od współpracy przy ćwiczeniach. Gdy język wciąż naciska na zęby, postęp leczenia jest wolniejszy.
U dzieci leczenie często dzieli się na etapy. Najpierw pracuje się nad nawykami i oddychaniem, potem, jeśli to potrzebne, prowadzi się leczenie aparatem. Przerwy na obserwację są wtedy częścią planu. U dorosłych przy leczeniu z chirurgią całkowity czas obejmuje przygotowanie ortodontyczne, zabieg i okres po nim.
Retencja i nawrót
Zgryz otwarty należy do wad o większym ryzyku nawrotu, zwłaszcza gdy nie zmieni się sposób połykania i ułożenia języka. Dlatego po zdjęciu aparatu potrzebny jest retainer, a często także dalsze ćwiczenia. Lekarz ustala, jak długo i w jaki sposób prowadzić retencję. Kontrole po leczeniu pozwalają szybko zauważyć pierwsze zmiany.
Ćwiczenia logopedyczne rób codziennie, nawet po kilka minut. Regularność ma tu większe znaczenie niż długość jednej sesji.
Kiedy przyjść do ortodonty
Warto przyjść, gdy dziecko po 3–4 roku życia nadal ssie smoczek lub kciuk, a także gdy zauważysz oddychanie przez usta lub szparę między zębami przednimi. Kontrolę zaleca się najpóźniej około 6–7 roku życia. Dorośli mogą zgłosić się w każdym wieku. Konsultację w Krakowie możesz umówić telefonicznie.
